De strijd tegen het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (AML/CFT) is een belangrijke verantwoordelijkheid geworden voor economische professionals. Als accountant en/of belastingadviseur bent u een sleutelfiguur in het waakzaamheidsmechanisme dat is voorzien door de Europese regelgeving (Richtlijn (EU) 2024/1640, aangenomen op 31 mei 2024, en Verordening 2025/1184, gepubliceerd op 10 juni 2025), evenals de wet van 18 september 2017 betre¤ende de voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme en de beperking van het gebruik van contante betalingen.
Centraal in dit mechanisme staat de detectie van atypische verrichtingen. Dit concept wordt vaak ten onrechte beperkt tot financiële transacties en/of contante betalingen. Deze verrichtingen zijn niet noodzakelijkerwijs illegaal, maar moeten de aandacht van de professional trekken omdat ze een witwasconstructie kunnen verbergen of bevorderen.
Dit artikel wil de professional inzicht geven in wat een atypische verrichting is, voorbeelden geven en aangeven hoe te handelen wanneer men ermee geconfronteerd wordt.
Wat is een atypische verrichting?
Een atypische verrichting is een verrichting die:
• ongebruikelijk is gezien de activiteiten van de klant
• niet strookt met zijn economisch of professioneel profiel
• complex of ongerechtvaardigd is, zonder overtuigende economische, juridische of boekhoudkundige uitleg
• complex of ongerechtvaardigd is, zonder overtuigende economische, juridische of boekhoudkundige uitleg
• mogelijk verband houdt met witwassen of terrorismefinanciering.
Het probleem is dus niet de verrichting op zich, maar het feit dat ze afwijkt van de norm die gewoonlijk voor dit type klant geldt.
Concrete voorbeelden van atypische verrichtingen
A. Incoherente of disproportionele geldstromen
• Inkomsten of uitgaven die veel hoger liggen dan de normale activiteit.
– Bijvoorbeeld ongebruikelijke bedragen (d.w.z. niet onderbouwd door een factuur, contract, …) die via de rekeningen van een vennootschap lopen, moeten de aandacht van de professional trekken.
• Plotselinge sterke omzetgroei zonder plausibele verklaring.
– Deze sterke groei kan voortkomen uit één enkele factuur of een reeks facturen aan een ‘exotische’ derde die moeilijk te identificeren is, uit facturen met vage omschrijvingen, of facturatie zonder echt contract of bestelbon.
• Regelmatige overschrijvingen naar risicolanden zonder bekende handelsrelatie.
B. Juridische structuur of complexe opzet
• Onverklaard gebruik van schermvennootschappen of buitenlandse holdings.
– Zoals in de inleiding vermeld, is een atypische verrichting niet illegaal als er een economische rechtvaardiging is. Toch moet de vermenigvuldiging van tussenvennootschappen de professional alert maken en aanzetten tot het opstellen van een volledig organigram om de uiteindelijke begunstigden (UBO) te controleren.
• Oprichting van vennootschappen met een maatschappelijk doel dat niet overeenkomt met de werkelijke activiteit.
– Het is noodzakelijk om de overeenstemming tussen het maatschappelijk doel en de uitgeoefende activiteit te controleren. Dit is des te belangrijker omdat de werkelijk uitgeoefende activiteit een element is in de globale risicoanalyse van het kantoor.
• Frequente wisseling van aandeelhouders, bestuurders of bankrekeningen.
• Verplaatsing van de zetel naar een andere jurisdictie zonder echte reden, terwijl fiscale en sociale schulden opduiken.
• De klant beschikt over andere vennootschappen maar vertrouwt het beheer telkens toe aan een andere collega. Uiteraard zijn er veel intercompany-fluxen.
C. Verdacht gedrag in de klantrelatie
• Weigering om bepaalde boekhoudkundige, juridische of bancaire documenten te verstrekken.
• Drang om grote bedragen in contanten te betalen, ondanks uw herinnering aan de wet.
– Let op de limieten voor contante betalingen: in België is dit 3.000 euro.
– Meer informatie: Paying in cash: limits in Europe.
• Druk om snel verrichtingen goed te keuren die ‘mogelijk’ onregelmatig zijn:
– het boeken van een herwaarderingsmeerwaarde terwijl de rentabiliteit dit niet toelaat
– het afsluiten van de rekeningen terwijl de kas fouten vertoont
– het afsluiten van de rekeningen zonder een realistische voorraad.
D. Vermogensverrichtingen of ongebruikelijke transacties
• Aankoop of verkoop van activa tegen duidelijk onder- of overgewaardeerde prijzen.
• Facturatie van fictieve prestaties of niet-geleverde goederen.
• Gebruik van ondoorzichtige tussenpersonen bij transacties.
Hoe reageren bij een atypische verrichting?
Als accountant/belastingadviseur moet u een strikte aanpak in drie fasen volgen: analyse – rechtvaardiging – beslissing.
Stap 1: Analyse en verzoek om aanvullende informatie
Wij herinneren u eraan dat uw interne procedurehandboek de procedure moet bevatten die in dit soort situaties moet worden toegepast (artikelen 45 en 46 AML/CFT). Wanneer er een vermoeden van een atypische verrichting bestaat, moet de dossierbeheerder (of de professional zelf, afhankelijk van de grootte van het kantoor):
• het daarvoor bestemde formulier invullen en daarin vermelden waarom de verrichting atypisch is in het licht van het dossier
• alle noodzakelijke bewijsstukken toevoegen en vervolgens doorsturen naar de AMLCO (Anti-Money Laundering Compliance Officer).
Deze moet:
• vragen stellen aan de klant
• de juiste bewijsstukken opvragen (contracten, facturen, bankbewijzen, schriftelijke uitleg)
• de economische en juridische coherentie van de verrichting analyseren.
Als de uitleg plausibel, gedocumenteerd en coherent is, is de verrichting niet langer atypisch.
Stap 2: Documenteer de analyse (interne traceerbaarheid)
Uw kantoor moet in het dossier bewaren:
• de beschrijving van de verrichting
• de verstrekte bewijsstukken
• de uitgevoerde analyse
• de conclusie.
Deze traceerbaarheid is cruciaal in geval van controle.
Stap 3: Indien de twijfel blijft, melding van verdenking via GOAML (CFI)
U moet een melding van vermoeden doen bij de CFI wanneer de uitleg van de klant:
• ontbreekt
• incoherent is
• onvoldoende is.
En dit zonder de klant te informeren (versterkte vertrouwelijkheid – verbod op tipping-off zoals voorzien in artikel 55 AML/CFT).
Belangrijk:
• De melding vereist geen bewijs, enkel een redelijke verdenking.
• De professional geniet juridische bescherming wanneer hij te goeder trouw meldt.
• De melding kan door de CFI in geen geval worden meegedeeld, zelfs niet aan de onderzoeksrechter, wat anonimiteit garandeert.
Stap 4: Voortzetting of beëindiging van de opdracht
Afhankelijk van de situatie heeft uw kantoor de keuze:
• Het voortzetten van de klantrelatie valt onder het interne beleid van het kantoor. De wetgeving en de ITAA-norm voorzien geen verplichting om de relatie te beëindigen. Wel moet u het risico van uw klant herzien en, indien nodig, de waakzaamheid verhogen als u besluit de relatie voort te zetten.
• Indien de relatie te risicovol of toxisch wordt, of de klant weigert mee te werken, wordt sterk aangeraden (u mag, maar bent niet verplicht) om de opdracht te beëindigen – met voorzichtigheid en in overeenstemming met de deontologie.
Model van interne nota - analyse van een atypische verrichting
Download het model hier:
Het belang van voortdurende waakzaamheid
Het is duidelijk dat de detectie van atypische verrichtingen alleen effectief kan zijn als professionals een voortdurende waakzaamheid toepassen, met name door:
• regelmatige update van de kennis van de klant (KYC)
• de risicoanalyse van het kantoor, die de meest gevoelige klanten identificeert
• het toezicht op financiële stromen
• het opzetten van interne procedures en het opleiden van personeel.
Conclusie
Atypische verrichtingen zijn een essentieel waarschuwingssignaal in de strijd tegen witwassen.
Voor een accountant of belastingadviseur is de sleutel: detecteren, analyseren, documenteren en, indien nodig, melden.
Voor een accountant of belastingadviseur is de sleutel: detecteren, analyseren, documenteren en, indien nodig, melden.
Uw rol is niet om een politieonderzoek te voeren, maar om:
• een proportionele waakzaamheid toe te passen
• de juiste vragen te stellen
• uw kantoor te beschermen en uw wettelijke verplichtingen na te leven.
Een goede aanpak van atypische verrichtingen is dus een essentiële hefboom voor compliance, maar ook een teken van professionalisme en ethiek in de relatie met de klant.
🖋️ Over de auteurs
Yves Drapier is gecertificeerd accountant en belastingadviseur.
Hij is voorzitter van de Cel Management LAB bij het ITAA.
Meer artikels als deze?
